Skróty składniowe bez wątpienia potrafią ułatwić życie. Często stosujemy je, nie wiedząc nawet, że tak właśnie się nazywają. Niestety, równie często zastosowanie to jest błędne, przez co nasza wypowiedź może nawet stracić pierwotny sens.

Skrót składniowy to pominięcie jakiejś części (elementu) zdania, jeśli ten sam element występuje w tej samej formie, w dwóch lub więcej związków składniowych. Najczęściej skrót ten dotyczy identycznych dopełnień w związkach z różnymi orzeczeniami lub takich samych rzeczowników będących składowymi różnych wyrażeń przyimkowych.

Aby nie popełnić błędów podczas stosowania skrótów składniowych, musimy pamiętać o jednej podstawowej zasadzie. Otóż, skrót składniowy może być zastosowany tylko wtedy, gdy element wyrażony skrótem oraz odpowiadające mu związki składniowe w tym zdaniu, mają jednakową konstrukcję. Oznacza to tyle, że orzeczenia/przyimki wymagają dopełnienia/rzeczownika występującego w takim samym przypadku gramatycznym.

 

Niepoprawne będzie więc zastosowanie skrótu składniowego w poniższej postaci:

Jacek świetnie kieruje i naprawia samochód.

 

W zdaniu tym występują dwa orzeczenia w dwóch różnych przypadkach gramatycznych:

=>kieruje (kim? czym?)

=>naprawia (kogo? co?)

 

Oczywistym jest, że zdanie: Jacek świetnie kieruje samochodem i naprawia samochód. również nie należałoby do najbardziej poprawnych, a z pewnością nie zachwycałoby językową elegancją. I tu z pomocą przybywają zaimki, czyli części mowy zastępujące rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki i liczebniki w zdaniu.

Przy użyciu zaimka, nasze zdanie może wreszcie przybrać poprawną postać:

Jacek świetnie kieruje samochodem i naprawia go.

 

Zdanie: Kochał i pragnął księżniczki. jest kolejnym przykładem podstawowego błędu w stosowaniu skrótów składniowych:

=>kochał (kogo? co?)

=>pragnął (kogo? czego?)

 

Tu również możemy posiłkować się zaimkami i stworzyć zdanie:

Kochał księżniczkę i pragnął jej.

 

Przykładem dobrze dobranego skrótu składniowego jest też zdanie:

Płać i wypłacaj kartą.

 

Znowu mamy do czynienia z dwoma orzeczeniami, tym razem jednak ich dopełnienia występują w tych samych przypadkach gramatycznych:

=> Płać (kim? czym?)

=> Wypłacaj (kim? Czym?)

 

Skrót składniowy w tym zdaniu pozwala uniknąć następującego zapisu:

Płać kartą i wypłacaj kartą.

 

Po co w ogóle stosować skróty składniowe, jeśli są one kłopotliwe i niosą za sobą ryzyko błędu? Wbrew pozorom, skróty składniowe nie komplikują języka. Główna zasada ich stosowania jest niezwykle prosta, a odrobina refleksji nad konstrukcją danego zdania pozwala mądrze je uformować. Dzięki temu unikamy nieestetycznych powtórzeń i długich wywodów, które w rzeczywistości możemy zamknąć w dużo krótszej formie.

Bądź na bieżąco
Zostaw adres, a poinformujemy Cię o nowych wpisach na blogu (zwykle 1-2 w miesiącu).
Nie rozsyłamy SPAM-u, ani nie udostępniamy adresów firmom trzecim.

Komentowanie zostało wyłączone