Są takie wyrazy, wobec których czasem nie jesteśmy pewni, w jaki sposób się je powinno zapisać, czy powinny być zapisane razem czy osobno. W dzisiejszym wpisie spróbujemy wyjaśnić te zawiłości.

W większości przypadków w połączeniach wyrazów stosuje się pisownie oddzielną:
– zestawienia – czyli ściślejsze połączenia wyrazowe, które składają się z dwu lub więcej wyrazów, a tworzą całość znaczeniową:
czarna jagoda, konik polny, sto dwadzieścia pięć, mniej więcej,
– jako zestawienia traktowane są również wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, np.
świeżo malowany, dziko rosnący, wolno stojący, nowo mianowany, trudno czytelny, czysto naukowy,
wyjątkiem są wyrażenia, które się scaliły, a składniki tych połączeń nie wskazują na doraźną cechę obiektu, a na jego trwałą właściwość, np.
jasnowidz, szybkoschnący (klej ale szybko schnąca tkanina), wszystkowiedzący (= mądry, ale: wszystko wiedzący o samochodach),
– zestawienia dwóch rzeczowników, z których drugi pełni funkcję określenia członu pierwszego, np.
artysta grafik, inżynier górnik, lekarz chirurg, zamachowiec samobójca, pies przewodnik, ryba piła,
– wyrażenia przyimkowe, czyli połączenia przyimków z rzeczownikami, przysłówkami, liczebnikami i zaimkami, np.
bez mała, do cna, mimo to, na co dzień, na pozór, na przykład, na wspak, nad miarę,
inaczej jest z dawnymi wyrażeniami przyimkowymi, które aktualnie są zrostami:
dlaboga, dlaczego, nadal, nadaremnie, natychmiast, nawet, nawzajem, pojutrze, ponadto, poniewczasie, pospołu, przeto, wprzód, zaprawdę, zarazem, zarówno, zatem
– wyrażenia typu:
ręka w rękę, łeb w łeb, sam na sam, słowo po słowie, wet za wet.
– wyrażenia zaimkowe, czyli połączenia zaimka i następującej po nim innej części mowy, np.
 co dzień, co godzina, co roku, co wieczór, co lepsze, co najmniej, tym bardziej, tym lepiej,
odstępstwem są wyrażenia zaimkowe będące zrostami, np.:
coraz, toteż, tymczasem
oraz złożeniami:
cogodzinny, comiesięczny, coroczny, codzienny, cotygodniowo
– zaimki złożone typu:
ten sam, taki sam, ta sama, tym samym, takie samo, tyle samo, jaka taka, ktoś tam, skądś tam
→ w
yjątki: tamten, tamtędy
Łącznie natomiast zapisujemy
– zrosty, czyli wyrażenia, które, oznaczając jedno pojęcie, scaliły się w jedno słowo, np. psubrat, wiarygodny, Wielkanoc, rzeczpospolita, Bogurodzica, Bogumił, czcigodny,
przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo (główne znaczenie zawarte jest w członie drugim, natomiast człon pierwszy określa bliżej to znaczenie), np.
bladoróżowy, ciemnozielony, jasnoniebieski, słonogorzki, przeszłomiesięczny, zachodniopolski,
przyimki złożone, np.
ponad, poprzez, spomiędzy, sponad, spoza, sprzed, znad, zza,

wyrazy z przedrostkami, np.
alogiczny, arcybanalny, bezpłatny, minirecenzja, okołorównikowy, pseudoartysta,
partykuły:
• –byś, -bym, -by, -byśmy, -byście z osobowymi formami czasowników, partykułami, niektórymi spójnikami i w wyrażeniach porównawczych, np.
robiłbym, jedliby, chybabym, czyżbym, albobym, alebym, ażebym, jakby, jakbyście,
osobno zapisuje się cząstki te po nieosobowych formach czasownika, rzeczownikach, przymiotnikach, przysłówkach, zaimkach, liczebnikach,
można by, trzeba by, niepodobna by, zrobiono by
Samochodem byś chyba pojechała.
My byśmy skończyli.
nie z rzeczownikami, przymiotnikami, imiesłowami przymiotnikowymi i przysłówkami utworzonymi od przymiotników, np.
niebezpieczeństwo, niewygodny, nieoceniony, nieustający, niedrogo, niejasno,
→ nie osobno zapisuje się przed czasownikami, wyrazami brak, można, potrzeba, które mają znaczenie czasownika, liczebnikami, imiesłowami przysłówkowymi, zaimkami, wyrażeniami przyimkowymi, partykułami byle i lada, przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników, przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym, np.
nie idę, nie trzeba, nie dwa, nie cztery, nie mi, nie będąc, nie wykryto, nie dla nas, nie za długo, nie najpiękniejszy, nie najlepszy,

przyrostki: -że, -ż, -li, -ć, np.
chodźże, wracajże, gdzież, jakaż, kiedyż, znaszli.

Bądź na bieżąco
Zostaw adres, a poinformujemy Cię o nowych wpisach na blogu (zwykle 1-2 w miesiącu).
Nie rozsyłamy SPAM-u, ani nie udostępniamy adresów firmom trzecim.

Komentowanie zostało wyłączone