Przecinek„Jeden mały przecinek, a tyle z nim problemów… Można by sobie go darować.” Pewnie nie raz ta formułka przeszła Wam przez myśl. Jednak ten mały, skromny przecineczek ma ogromne znaczenie. Niekiedy może nawet wypaczyć sens całego zdania! W poniższym artykule postaramy się stworzyć dla Was przystępne kompendium wiedzy zawierające zasady stosowania przecinka w języku polskim, do którego będziecie mogli sięgnąć w razie wątpliwości związanych z tym problematycznym znakiem interpunkcyjnym.

Funkcje przecinka

W języku polskim stosowanie przecinków związane jest głównie z budową zdania. Przecinek służy do rozdzielania wyrazów i grup wyrazowych w celu uczynienia zdania bardziej zrozumiałym. Te znaki interpunkcyjne często dostarczają również dodatkowych informacji. Niekiedy przecinek może też odzwierciedlać mowę – odpowiada wówczas pauzie.

Zasady stosowania przecinka:

Przecinek stawiamy:

1. gdy wymieniamy składniki zdania o tej samej funkcji gramatycznej:

Innymi słowy, gdy w zdaniu następuje po sobie albo kilka czasowników, albo rzeczowników, albo innych wyrazów tego samego typu, np.

Swoją obecnością zaszczyciło nas wielu polityków, artystów, biznesmenów.

Wczorajszy dzień był zimny, mokry, nieprzyjemny.

Wrócił do domu, zdjął kurtkę, usiadł przed telewizorem.

Uwaga: gdy wymienione składniki nie są równorzędne, ale jeden z nich opisuje drugi, nie rozdzielamy ich przecinkami, np.

Miałem okazję poznać pierwszego polskiego prezydenta na uchodźstwie. (poznałem polskiego prezydenta, który był pierwszym prezydentem na uchodźstwie)

To mój ulubiony czarny sweter. (czarny sweter, który jest moim ulubionym)

W razie wątpliwości, czy w danej sytuacji potrzebny jest przecinek, warto zamiast niego wstawić „i”. Jeśli sens zdania pozostaje zachowany, przecinek w tym miejscu jest konieczny.

Wczorajszy dzień był zimny, mokry (i) nieprzyjemny.(TAK)

To mój ulubiony(i) czarny sweter. (NIE)

2. gdy powtarzamy:

Sklep powstaje na bardzo, bardzo dużej powierzchni.

Szukaliśmy go i w parku, i w sklepie, i w warsztacie.

Powtórzone wyrazy lub grupy wyrazowe nie muszą ze sobą bezpośrednio sąsiadować. Jak widać, mogą to być także wyrazy, przed którymi zwykle przecinka nie stawiamy – przecinek wynika jedynie z pełnionej przez nie tej samej funkcji zdaniowej.

3. gdy używamy wołacza:

Wyraz (lub grupę wyrazów), którymi bezpośrednio się do kogoś zwracamy, oddzielamy od reszty zdania przecinkiem (przecinkami), np.

Co o tym myślisz, Madziu?

Proszę pani, co to jest?

4. gdy używamy zdania złożonego:

Większość zdań złożonych wymaga użycia przecinków. Zdania składowe mogą albo bezpośrednio ze sobą sąsiadować (np. Wrócił do domu, zdjął kurtkę, usiadł przed telewizorem.), albo być ze sobą połączone za pomocą wyrazów zwanych spójnikami.

Przecinek stawiamy, rozdzielając zdania składowe w zdaniach współrzędnie złożonych wynikowych i przeciwstawnych oraz we wszystkich zdaniach podrzędnie złożonych. Przed tymi spójnikami ZAWSZE powinien znaleźć się przecinek:

  • a (wyjątkiem jest sytuacja, w której „a” rozdziela nie zdania, ale frazy, np. Prawa człowieka a ich przestrzeganie we współczesnym świecie.)
  • aby
  • aczkolwiek
  • albowiem
  • ale
  • bo
  • bowiem
  • by
  • byle
  • byleby
  • chociaż
  • chociażby
  • choć
  • choćby
  • chyba że (żeby)
  • czyli
  • dlatego
  • dopiero (gdy, jak, kiedy)
  • dopóki
  • gdy
  • gdyby
  • gdyż
  • gdzie
  • ile
  • ilekroć
  • im
  • inaczej
  • innymi słowy
  • jako że
  • jednak
  • jednakże
  • jeśli
  • jeżeli
  • lecz
  • ledwie
  • mimo to
  • mimo że (iż)
  • natomiast
  • nim
  • o ile
  • po czym
  • podczas gdy
  • pomimo to
  • pomimo że (iż)
  • ponieważ
  • póki
  • skoro
  • tak że
  • to jest
  • to znaczy
  • toteż
  • tyle że
  • tylko że
  • tymczasem
  • w miarę jak
  • w razie gdyby
  • więc
  • właśnie gdy (jak, kiedy)
  • wszakże
  • wtedy
  • za to
  • zanim
  • zaś
  • zwłaszcza gdy (kiedy)
  • zwłaszcza że
  • że
  • żeby

W spójnikach dwuczłonowych przecinek należy stawiać przed całym połączeniem wyrazowym, a nie przed jednym z jego składników (np. podczas gdy, chyba że, zwłaszcza że).

Grał w gry, podczas gdy inni się uczyli.

Pójdę tam, zwłaszcza że obiecałam to mojej mamie.

W przypadku gdy w zdaniu obok siebie stoją dwa spójniki podrzędne, stawiamy go tylko przed pierwszym z nich.

Powiedział, że gdy nadejdą wakacje zabierze mnie nad morze.

Wierzę ci, ale jeśli mnie okłamałeś, to więcej ci nie zaufam.

Z kolei gdy obok siebie znajdą się takie dwa spójniki, że przed drugim należy postawić przecinek, ale przed pierwszym nie, wówczas wiążący jest dla nas pierwszy spójnik, a więc przecinka nie stawiamy przed żadnym z nich.

W pogodzie mówili, że nadchodzi front i że będzie padało.

Będę, jeśli wyrobię się ze wszystkimi obowiązkami lub jeśli odwołają mi zajęcia.

Zdanie składowe może również zawierać formy czasownikowe zakończone na -ąc, -łszy, -wszy (czyli tzw. imiesłowy przysłówkowe współczesne lub uprzednie). Takie zdania również rozdzielamy przecinkiem.

Zjadłszy kolację, poszedłem spać.

Idąc do pracy, skręciłem kostkę.

Uwaga: Nie stawiamy przecinka w zdaniach współrzędnie złożonych łącznych i rozłącznych, czyli w zdaniach, które zawierają spójniki: i, oraz, ani (łączne), tudzież, lub, albo, bądź (rozłączne). Wyjątkiem jest sytuacja, w której jeden z wyżej wymienionych spójników rozpoczyna dopowiedzenie lub wtrącenie. Wówczas stawiamy przed nim przecinek, np.

Była to piękna dziewczyna, do tego naturalna.

Był, albo tak mu się przynajmniej wydawało, dobrym człowiekiem.

  1. 5.      gdy w zdaniu występuje dopowiedzenie lub wtrącenie:

Dopowiedzenie to grupa wyrazów, która wprowadza do zdania dodatkową informację. Można je rozpoznać po tym, że usunięcie go ze zdania nie wpłynie na jego poprawność gramatyczną. Z kolei wtrącenie to dopowiedzenie znajdujące się w środku zdania.

Charakterystyczne wyrazy i grupy wyrazów wprowadzające dopowiedzenia i wtrącenia:

  • na przykład
  • zwłaszcza
  • przynajmniej
  • ewentualnie
  • nawet
  • innymi słowy
  • krótko mówiąc
  • a mianowicie
  • a więc

np.:

Wielu moich znajomych, np. Klaudia z Mateuszem, to potwierdza.

Wszyscy, nawet ja, tam bywają.

Dopowiedzenie i wtrącenie może być również wprowadzone przez połączenia takie jak albo raczej, lub raczej, czy raczej, ani nawet, i to. Mimo że połączenia te zawierają spójniki, przed którymi zwyczajowo nie stawiamy przecinka, to w tym wyjątkowym przypadku go przed nimi umieszczamy, np.:

Nie oglądam telewizji, ani nawet nie słucham radia.

Czuł, że musi ją przeprosić, lub raczej oczyścić swoje sumienie.

W zdaniu zawierającym wtrącenie wydzielone z obu stron przecinkami, może się zdarzyć, że przecinek zamykający pojawi się przed innym spójnikiem, przed którym zwykle go nie umieszczamy. Nie należy się obawiać postawienia go w takiej sytuacji – funkcją tego przecinka jest bowiem nie wprowadzenie spójnika, ale zamknięcie wtrącenia, np.:

Miała długie blond włosy, które lśniły jasnym blaskiem, i zielone oczy.

Mam ochotę na włoską kuchnię. Przygotuję spaghetti, które tak lubisz, albo pizzę.

Mamy w ogródku truskawki, które niestety zaatakowały mszyce, i maliny. (Należy zwrócić uwagę, że w tym przypadku niewstawienie przecinka zmieniłoby całkowicie sens zdania. W tej formie zdanie oznacza, że podmiot ma w ogródku maliny oraz truskawki, a te ostatnie zostały zaatakowane przez mszyce. W przypadku usunięcia przecinka sprzed „i” podmiot miałby w ogródku truskawki, które zostały zaatakowane przez mszyce i maliny, co wywołałoby dość komiczny efekt J)

Udało nam się przedstawić w pigułce wszystkie zasady zastosowania przecinka w języku polskim. Mogłoby się wydawać, że jest ich bardzo dużo, jednak powyższe reguły przedstawiają się bardzo logicznie, jeśli przyjrzeć im się bliżej. Najważniejszym jest, aby zacząć je stosować w życiu codziennym (korespondencji mailowej, smsowej, itp.), wówczas nawyk stosowania przecinków w odpowiednich miejscach wejdzie nam „w krew”. Bardzo zachęcamy do dbania o poprawność języka polskiego.

Bądź na bieżąco
Zostaw adres, a poinformujemy Cię o nowych wpisach na blogu (zwykle 1-2 w miesiącu).
Nie rozsyłamy SPAM-u, ani nie udostępniamy adresów firmom trzecim.

Komentowanie zostało wyłączone